Sunday, August 3, 2014
рдмेрдЪैрдиी рдХे рдЖрдЧे рдХी рд░ाрд╣ / рдзूрдоिрд▓
рд╢ोрдз:рдмेрдЪैрдиी рдХे рдЖрдЧे рдХी рд░ाрд╣ / рдзूрдоिрд▓ рд╡ाрдпा рдЕрдЦिрд▓ेрд╢ рдЧुрдк्рддा - Apni Maati Quarterly E-Magazine
рдзूрдоिрд▓ рдХी рдХрд╡िрддा рдЬंрдЧрд▓ рд╕े рд╢рд╣рд░ рддрдХ рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХрд░рддी рд╣ुрдИ рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддी рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд╡рд╣ рд▓рдЧाрддाрд░ рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ ‘рдЕрдиुрднрд╡ рдХे рдирдпे-рдирдпे рдкृрд╖्рдаों’ рдХो рдкрд▓рдЯрддे рд╕рдордп рдЬрдирдоाрдирд╕ рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд рд╡рд░्рдЧрднेрдж, рд╣िंрд╕ा, рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпों,рдЕрднाрд╡ों, рд╕्рд╡ाрд░्рде-рдк्рд░ेрд░िрдд рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджुрд░рднिрд╕ंрдзिрдпों рд╕े рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ рдХрд░рддी рд╣ै। рдЗрд╕ीрд▓िрдП, "рдЙрд╕े рдоाрд▓ूрдо рд╣ै рдХि рд╢рдм्рджों рдХे рдкीрдЫे/ рдХिрддрдиे рдЪेрд╣рд░े рдиंрдЧे рд╣ो рдЪुрдХे рд╣ैं/ рдФрд░ рд╣рдд्рдпा рдЕрдм рд▓ोрдЧों рдХी рд░ुрдЪि рдирд╣ीं--/ рдЖрджрдд рдмрди рдЪुрдХी рд╣ै।"1 рдФрд░ ‘рдпрд╣ рдмрд╣ुрдд рдкрд╣рд▓े рдХी рдмाрдд рдирд╣ीं’ рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕ी рдпुрдЧ рдХी рд╣ी рдмाрдд рд╣ै рдЬрдм рдЙрд╕рдХे рдЧाँрд╡ рдоें рдоाрдирд╡ рд╕े рдЗрддрд░ рдХोрдИ рдкрд╢ु рднी рдпрджि рджрд░्рдж рд╕े рддреЬрдкрддा рд░рд╣ा рд╣ोрддा рд╣ै рддрдм рдкूрд░ा рдЧाँрд╡ рдЙрд╕рд╕े рд╡्рдпрдеिрдд рд╣ो рдЬाрддा рдеा। рд▓ेрдХिрди рдЕрдм рд╣ाрд▓ाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЙрд╕े рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╖реЬрдпंрдд्рд░ рдХे рдХाрд░рдг рдЕрдкрдиी рдХрд╡िрддा рдоाрд▓ूрдо рдкреЬрддी рд╣ै рдХि рдпрд╣ :
рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╡рд╣ рдЪाрд░ рд╕ौ рдкрдЪाрд╕ рд░ुрдкрдпे рдоाрд╣рд╡ाрд░ рдХी рдиौрдХрд░ी, рем рдкैрд╕े рдк्рд░рддि рдШрди рдлुрдЯ рдХрдоीрд╢рди, рд╕ाрд░े рдЯी.рдП., рдбी.рдП. рдкрд░ рд▓ाрдд рдоाрд░ рдХрд░- рд╕ीрдзे рдШрд░ рдЪрд▓ा рдЖрдпा। рд╕्рд╡ाрднिрдоाрди рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдИрдоाрдирджाрд░ी рдХा рдЖрджिрдо рдкрд░्рдпाрдп рд╣ै। рдзूрдоिрд▓ рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рдмрд╣ुрдд рдЖрдЧे рдеा। рдЖрдд्рдорд╣ीрдирддा рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдЙрд╕рдХा рдЕрдирд╡рд░рдд рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рд╕ाрдХ्рд╖ी рд╣ै।"24 (рдорд░рдгोрдд्рддрд░ рдзूрдоिрд▓ : рдПрдХ рдХрдеा рдпाрдд्рд░ा) рдЖрдд्рдордЧौрд░рд╡ рдХा рдЬो рднाрд╡ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рд╕рдордп рдЬрдЧा рдеा рд╡рд╣ рд╢рдиै: рд╢рдиै: рдЯрдЯрдкुंрдЬिрдпे рд░ाрдЬрдиेрддाрдУं рдХे рд╖реЬрдпंрдд्рд░ рд╕े рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрддा рдЪрд▓ा рдЬा рд░рд╣ा рдеा рдФрд░ рдЖрд▓рдо рдпрд╣ाँ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдпा рдХि рдЬिрд╕рдоें рд░рд╣ी-рд╕рд╣ी рднी рдЖрдд्рдордЧौрд░рд╡ рд╣ो рд╡рд╣ рдЗрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдкीрда рдаोंрдХрдХрд░ рдЧाрдпрдм рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рд░рд╣ा। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЖрдЬाрджी рд╕े рдоोрд╣рднंрдЧ рдХी рдЬो рд╕्рдеिрддि рдоुрдХ्рддिрдмोрдз рдХी рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ो рд░рд╣ी рдеी-
рд╕ाрд╣िрдд्рдп-рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рдд्рд░ैрдоाрд╕िрдХ рдИ-рдкрдд्рд░िрдХा
'рдЕрдкрдиी рдоाрдЯी'
рд╡рд░्рд╖-2 ,рдЕंрдХ-15 ,рдЬुрд▓ाрдИ-рд╕िрддрдо्рдмрд░,2014
==============================================================
"рдордЧрд░ рд╕рдордп рдЧрд╡ाрд╣ рд╣ै
рдмेрдЪैрдиी рдХे рдЖрдЧे рднी рд░ाрд╣ рд╣ै" рдзूрдоिрд▓
![]() |
| рдЪिрдд्рд░ांрдХрди:рдЙрдд्рддрдорд░ाрд╡ рдХ्рд╖ीрд░рд╕ाрдЧрд░,рдмाрд▓ाрдШाрдЯ |
"рдШेрд░ाрд╡ рдоें
рдХिрд╕ी рдмौрдЦрд▓ाрдпे рд╣ुрдП рдЖрджрдоी рдХा
рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдПрдХाрд▓ाрдк рд╣ै"2 (рдХрд╡िрддा : рд╕ंрд╕рдж рд╕े рд╕реЬрдХ рддрдХ)
рдкंрдЬाрдмी рдХрд╡ि рдкाрд╢ рднी рд╕рдд्рддрд░ рдХे рджौрд░ाрди рдорд░िрдпрдо рдХिрд╕рд▓рд░ рдж्рд╡ाрд░ा ‘рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рдЦोрдЬ’ рд╡िрд╖рдп рдкрд░ рдкी-рдПрдЪ.рдбी. рдХрд░ рд░рд╣ी рдЧोрд░ी рдирд╕рд▓ рдХी рдЫोрд░ी рд╕े рд╣рдоाрд░ी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рдирд╖्рдЯ рд╣ोрдиे рдХा рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╣ी (рд▓ंрджрди) рдоाрдирддे рд╣ुрдП рдХрд╣рддा рд╣ै :
"рддुрдо рд╣рдоाрд░ी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рдЦोрдЬ рдХा рд╕्рд╡ाँрдЧ рдЫोреЬ рджो
рдЖрдзी рджिрд▓्рд▓ी рд╡ैрд╕े рднी рд╣िрдк्рдкिрдпों рдХे рд▓िрдП рд╕्рд╡ीрдХृрдд рд╣ै"3
рдФрд░ рдЖрдЬ рдЖрд▓рдо рдпрд╣ рд╣ै рдХि :
"рдЕрдм рддो рдоेрд░ा рднाрд░рдд рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рдЪिреЬिрдпा рд╣ै
рдЕрдм рддो рд╣рдоाрд░े рдкुрд░рдЦों рдХे рдХंрдаे рд╕े рд▓ेрдХрд░
рдЧुрд░ुрдУं-рдкीрд░ों рдХे рд╢рд╕्рдд्рд░ рддрдХ
рд▓ंрджрди рдХे рдЕрдЬाрдпрдмрдШрд░ рдХी рд╢ोрднा рд╣ैं"4 (рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рдЦोрдЬ : рдкाрд╢)
рджोрдиों рдЙрд╕ी рд╡рдХ्рдд рднाрд░рддीрдп рдЬрди-рдоाрдирд╕ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рддिрдмрдж्рдз рд╣ोрдХрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХे рд╣्рд░ाрд╕ рдХे рдХाрд░рдг рдХो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдвंрдЧ рд╕े рд╕िрдж्рдз рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ोрддे рд╣ैं। рдФрд░ рдпрд╣ рдорд╣рдЬ рд╣рд╡ा-рд╣рд╡ाрдИ рдмाрддें рди рд╣ोрдХрд░ рдЕрдиुрднрд╡-рд╕िрдж्рдз рдмाрддें рд╣ैं। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рджोрдиों рд╣ी рдмेрдмाрдХ рд╡рдХ्рддрд╡्рдп рджेрдиे рдоें рд╕рдорд░्рде рд╣ैं। рдмреШौрд▓ рдкंрдЬाрдмी рдХрд╡ि рдкाрд╢ рдХрд╣рддे рд╣ैं :
"рдЖрдк рд▓ोрд╣े рдХी рдЪрдордХ рдоें рдЪुँрдзिрдпाрдХрд░
рдЕрдкрдиी рдмेрдЯी рдХो рдмीрд╡ी рд╕рдордЭ рд╕рдХрддे рд╣ैं,
(рд▓ेрдХिрди) рдоैं рд▓ोрд╣े рдХी рдЖँрдЦ рд╕े
рджोрд╕्рддों рдХे рдоुрдЦौрдЯे рдкрд╣рдиे рджुрд╢्рдорди
рднी рдкрд╣рдЪाрди рд╕рдХрддा рд╣ूँ
рдХ्рдпोंрдХि рдоैंрдиे рд▓ोрд╣ा рдЦाрдпा рд╣ै
рдЖрдк рд▓ोрд╣े рдХी рдмाрдд рдХрд░рддे рд╣ो।"5 (рд▓ोрд╣ा : рдкाрд╢)
рдзूрдоिрд▓ рднी рдЗрд╕ी рдмाрдд рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдХрд░рддे рд╣ैं :
"рд▓ोрд╣े рдХा рд╕्рд╡ाрдж
рд▓ोрд╣ाрд░ рд╕े рдордд рдкूрдЫो
рдЙрд╕ рдШोреЬे рд╕े рдкूрдЫो
рдЬिрд╕рдХे рдоुँрд╣ рдоें рд▓рдЧाрдо рд╣ै।"6 (рдзूрдоिрд▓ рдХी рдЕंрддिрдо рдХрд╡िрддा : рдХрд▓ рд╕ुрдирдиा рдоुрдЭे)
рдЗрд╕ рдХрд╡िрддा рдХा рдЙрдд्рд╕ рд░ाрдЬрд╢ेрдЦрд░ рдзूрдоिрд▓ рдХी рдЬीрд╡рди рдоें рдШрдЯिрдд рд╣ुрдП рдк्рд░рд╕ंрдЧ рдХो рдоाрдирддे рд╣ैं : "рдХрд▓рдХрдд्рддा рдоें рдкрд░िрдЪिрддों рдХा рд╕рд╣рдпोрдЧ рди рдкाрдХрд░, рд╡рд╣ рд▓ोрд╣ा рдвोрдиे рдХा рдХाрдо рдХрд░рдиे рд▓рдЧा। рддрднी рд╢ाрдпрдж рдоृрдд्рдпु рд╕े рдкूрд░्рд╡ рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдЕंрддिрдо рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдоें"7 рдЗрд╕े рдмрддा рд╕рдХा। рдзूрдоिрд▓ рдФрд░ рдкाрд╢ рджोрдиों рдХी рдоाрдирд╕िрдХ рдмुрдиाрд╡рдЯ рдХा рдЬाрдпрдЬा рд▓ेрддे рд╣ुрдП ‘рдХрд╡िрдпों рдХी рдкृрде्рд╡ी’ рдоें рдЕрд░рд╡िрди्рдж рдд्рд░िрдкाрдаी ‘рдкाрд╢ рдХी рдХрд╡िрддा рдХा рддाрдкрдоाрди’ рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдкрд░ рдпрд╣ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддे рд╣ैं : "рджोрдиों рдоें рд╡рд╣ी рдЧुрд╕्рд╕ा рдХ्рд╖ोрдн рдФрд░ рдПрдХ рдЦाрд╕ рддрд░рд╣ рдХा рддрдиाрд╡ рдЬिрд╕рд╕े рдиाрд░ाрдЬ рдЖрджрдоी рдк्рд░ाрдп: рд╕рдоाрдЬ рдоें рдлрдм्рддिрдпां рдХрд╕рддा рд╣ै। рдкрд░ рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдзूрдоिрд▓ рдФрд░ рдкाрд╢ рдоें рдПрдХ рдоौрд▓िрдХ рднेрдж рд╣ै। рдкाрд╢ рдЖрд╡ेрд╢ рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд╡ि рд╣ैं। рд╡े рдЕрдкрдиे рдЖрд╡ेрд╢ рдХो рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдФрд░ рдХ्рд░ांрддि рдХे рд░ाрд╕्рддे рд╕े рд╣ोрдХрд░ рд╕ृрдЬрди рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрддे рд╣ैं рдФрд░ рдХрд╡िрддा рдХो рдирдпी рджिрд╢ा рджेрддे рд╣ैं। рд╡े рдПрдХ рд╕ाрде рд╕्рд╡рдк्рди рдФрд░ рдХ्рд░ांрддि рджोрдиों рдХे рдХрд╡ि рд╣ैं, рдЙрдирдоें рдХ्рд╖ोрдн рд╣ै рддो рдк्рд░ेрдо рднी рд╣ै, рдЧुрд╕्рд╕ा рд╣ै рддो рд╣рдорджрд░्рджी рднी। рдкрд░ рдзूрдоिрд▓ рдоें рд╕िрд░्рдл рдЧुрд╕्рд╕ा рд╣ै, рддोреЬ-рдлोреЬ рд╣ै рдФрд░ рдЕंрддрдд: рдЙрди्рд╣ीं рдХे рд╢рдм्рджों рдоें рдХрд╣ा рдЬाрдП рддो рдЙрдирдХी рдХрд╡िрддा ‘рдХрдардШрд░े рдоें рдЦреЬे рдПрдХ рдмौрдЦрд▓ाрдП рд╣ुрдП рд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдПрдХाрд▓ाрдк рд╣ै।’ рдЬрдмрдХि рдкाрд╢ рдХी рдХрд╡िрддा рдоें рдХ्рд░ांрддि рдФрд░ рдк्рд░ेрдо рджोрдиों рд╣ैं।"8
‘рдкाрд╢ рдХी рдХрд╡िрддा рдХा рддाрдкрдоाрди’ рдХा рдЕंрджाрдЬा рддो рдЗрд╕ी рд╕े рд▓рдЧाрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рдеा। рд▓ेрдХिрди рдкाрд╢ рдХी рдХрд╡िрддा рдХे рддाрдкрдоाрди рдХो рдФрд░ рд╡िрд╕्рддृрдд рдвंрдЧ рд╕े рдмрддрд▓ाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡े рдзूрдоिрд▓ рдХी рдХрд╡िрддाрдУं рдХो рдзूрдоिрд▓ рдХрд░рдиे рд╕े рднी рдирд╣ीं рд╣िрдЪрдХрддे। рдЗрд╕ी рд╕े рдЖрдЧे рдХрд╣рддे рд╣ैं: "рд╢ाрдпрдж рдзूрдоिрд▓ рдХी рд╣ी рджेрдЦा-рджेрдЦी рд╣िрди्рджी рдХी рдирдпी рдкीреЭी рдХे рдХुрдЫ рд░ोрдоांрдЯिрдХ рдХрд╡िрдпों рдиे рдПрдХ рдиाрд░ाрдЬ рдирд╡рдпुрд╡рдХ рдХी рдоुрдж्рд░ा рдУреЭрдХрд░ рдРрд╕ी рдХрд╡िрддाрдПं рд▓िрдЦрдиे рдХी рдЬिрдж рдаाрди рд▓ी рд╣ै рдХि рдк्рд░ेрдо рдХрд╡िрддाрдУं рдХो рджेрд╢ рдиिрдХाрд▓ा рджे рджिрдпा рдЬाрдП рдФрд░ рдмрджрд▓े рдоें рдирдХрд▓ी рдХ्рд░ांрддि рдХी рддрд▓рд╡ाрд░ें рднांрдЬрддी рдХрд╡िрддाрдУं рд╕े рд╕рдоाрдЬ рдХो рдмрджрд▓рдиे рдХा рдаेрдХा рд▓े рд▓िрдпा рдЬाрдП। рдХрднी-рдХрднी рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдРрд╕े рдХрд╡िрдпों рдХा рдЬीрд╡рди рдХे рд╕ृрдЬрди рдоें рдХोрдИ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдирд╣ीं। рд╡े рдЕрдХ्рд╕рд░ рдЫाрдд्рд░ рд░ाрдЬрдиीрддि рдХे рд╢िрдХाрд░ рд╣ो рдЧрдП рдпुрд╡ा рд▓рдЧрддे рд╣ैं, рдЬो рдк्рд░ाрдп: рджूрд╕рд░ों рдХे рдХрд╣рдиे рд╕े рдЕрдкрдиी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджिрд╢ा рддрдп рдХрд░рддे рд╣ैं।”9 рдЙрдирдХे рддाрдкрдоाрди рдХा рдЖंрдХрд▓рди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП 100 рдбिрдЧ्рд░ी рд╕ेрд▓्рд╕िрдпрд╕ рднी рд╕ंрднрд╡рдд: рдХрдо рд▓рдЧ рд░рд╣ी рдеी рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ рднूрд▓ рдХрд░ рдмैрдаे। рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рд╣िрд╕ाрдм рди рд▓рдЧा рд╕рдХे рдХि рдЗрд╕рд╕े рдЕрдзिрдХ рдХे рддाрдкрдоाрди рдкрд░ рдкाрдиी рдЕрдм рдкाрдиी рдирд╣ीं рд░рд╣ рдЬाрддा рдмрд▓्рдХि рдЙреЬ рдХрд░ рдЖрд╕рдоाрди рдоें рдЕрджृрд╢्рдп рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдлिрд░ рдХрд╣ाँ рддाрдкрдоाрди рдФрд░ рдХрд╣ाँ рдкाрдиी рдХेрд╡рд▓ рдмрд░्рддрди рдЧрд░्рдоाрддे рд░рд╣िрдП।
рд╕рдордХाрд▓ीрди рд╣िрди्рджी рдХрд╡िрддा рдоें рд╕ाрддрд╡ां рджрд╢рдХ рдПрдХ рдРрд╕ा рд╕рдордп рдеा рдЬрдм рд╡рд╣ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ, рдЖрд░्рдеिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдк्рд░ाрдп:рд╕рднी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдПрдХ рддрдиाрд╡рдкूрд░्рдг рдЕрд░ाрдЬрдХ рдкрд░िрд╕्рдеिрддि рдХे рджौрд░ рдоें рдЧुрдЬрд░ рд░рд╣ी рдеी рдФрд░ ‘рдЖрдкाрдд्рдХाрд▓’ рдХी рдПрдХ рдкृрд╖्рдарднूрдоि рддैрдпाрд░ рдХрд░ рд░рд╣ी рдеी рддрдм рд╡рд╣ рд╕рдоाрдЬ рдоें рдШрдЯिрдд рд╣ो рд░рд╣ी рдРрд╕ी рдШрдЯрдиाрдУं рдХे рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдкрд╣рд▓ुрдУं рдкрд░ рдХ्рдпों? рдХैрд╕े? рдФрд░ рдХिрд╕рд▓िрдпे? рдХो рдЬाрдирдиे рдХे рдЕрдкрдиे рдЙрдд्рддрд░рджाрдпिрдд्рд╡ рд╕े рднाрдЧ рдХैрд╕े рд╕рдХрддी рдеी। рдЪाрд╣े рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХोрдИ рдФрд░ рд╕ाрде рджे рдЕрдерд╡ा рди рджे। рдзूрдоिрд▓ рдХे рд▓िрдпे ‘рдХрд╡िрддा рд╕िрд░्рдл рд╢рдм्рджों рдХी рдмिрд╕ाрдд рдирд╣ीं/ рд╡ाрдгी рдХी рдЖँрдЦ рд╣ै’ рдЬो ‘рдЕрдиुрднрд╡ рдХे рдирдпे-рдирдпे рдкृрд╖्рдаों рдкрд░/ рднाрд╖ा рдХे рд╕рдорд░्рдерди рдоें рдмूँрджें рдЧिрд░рддी рд╣ैं’ рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдЙрд╕े рднрдХ्рддिрдХाрд▓ीрди рдХрдмीрд░ рдХी рддрд░рд╣ рдЕрдХेрд▓े рдк्рд░рддिрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рдПрд╡рдЬ рдоें рдХрдардШрд░े рдоें рдЦреЬे рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा। рд▓ेрдХिрди рдЙрд╕े рдоाрд▓ूрдо рд╣ै :
"рдЬрд╡ाрдиी рдЬрдм рднी рдлैрд╕рд▓े рд▓ेрддी рд╣ै
рдЧुрд╕्рд╕ा рдЬрдм рднी рд╕рд╣ी рдЬрдиूрди рд╕े рдЙрднреЬрддा рд╣ै
рд╣рдо рд╕ाрд╣рд╕ рдХे рдПрдХ рдирдпे рддेрд╡рд░ рд╕े рдкрд░िрдЪिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं
рддрдм рд╣рдоें рдЖрдЧ рдХे рд▓िрдП
рджूрд╕рд░ा рдиाрдо рдвूреЭрдиा рдирд╣ीं рдкреЬрддा рд╣ै।"10 (рдЖрддिрд╢ рдХे рдЕрдиाрд░ рд╕ी рд╡рд╣ рд▓реЬрдХी : рдХрд▓ рд╕ुрдирдиा рдоुрдЭे)
рдЬрдирддा рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕рдХी рдк्рд░рддिрдмрдж्рдзрддा рд╕िрдиेрдоाрдИ рд╢ो рджेрдЦрдиे рдХे рджौрд░ाрди рдЙрдлाрди рдоाрд░рддी рд╣ुрдИ рджेрд╢рднрдХ्рддि рдЬрдиिрдд рд╡рд╣ рдЖрд╡ेрдЧ рдирд╣ीं рд╣ै рдЬो рдХि рд╕िрдиेрдоा-рдШрд░ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдмुрд▓рдмुрд▓े рдХी рддрд░рд╣ рдлрдЯ рдЬाрдП। рдЕрдиुрднрд╡ рдЬрдиिрдд рдк्рд░рддिрдмрдж्рдзрддा рдоें рдЧुрд╕्рд╕ा рдХ्рд╖ोрдн рдПрд╡ं рддрдиाрд╡ рдХा рд╣ोрдиा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд╣ै । рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рд╡рд╣ рдХ्рд░ूрд░ рдФрд░ рдЕрдоाрдирд╡ीрдп рд╣ोрддी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे ‘рдоेрди’рдирдм्реЫ рдХी рд╢िрдиाрдЦ्рдд рдХрд░ рдкाрдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рд╣ो рд╕рдХा :
"рдоैंрдиे рдЬрдм рднी рдЙрдирд╕े рдХрд╣ा рд╣ै рджेрд╢ рд╢ाрд╕рди рдФрд░ рд░ाрд╢рди...
рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоुрдЭे рдЯोрдХ рджिрдпा рд╣ै।
рдЕрдХ्рд╕рд░, рд╡े рдоुрдЭे рдЕрдкрд░ाрдз рдХे рдЕрд╕рд▓ी рдоुрдХाрдо рдкрд░
рдЕंрдЧुрд▓ी рд░рдЦрдиे рд╕े рдордиा рдХрд░рддे рд╣ैं।"11 (рдЕрдХाрд▓ рджрд░्рд╢рди : рд╕ंрд╕рдж рд╕े рд╕реЬрдХ рддрдХ)
рдФрд░ рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЙрд╕ी рдкрд░ рдХाрдмिреЫ рд╣ोрдиे рд▓рдЧी। рдФрд░ рдпрд╣ рдЙрд╕рдХी рдк्рд░рд╢्рдиाрдиुрдХूрд▓рддा рд╣ी рд╣ै рдХि рдЗрд╕рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рднी рдЗрд╕ рдХ्рд░ूрд░ рд╣ोрддी рдЕрдоाрдирд╡ीрдп рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рд╡рд╣ рд╕рд╡ाрд▓ рдкрд░ рд╕рд╡ाрд▓ рдХрд░рддा рд░рд╣ा :
"рд╡рд╣ рдХौрди-рд╕ा рдк्рд░рдЬाрддांрдд्рд░िрдХ рдиुрд╕्рдЦा рд╣ै
рдХि рдЬिрд╕ рдЙрдо्рд░ рдоें
рдоेрд░ी рдоाँ рдХा рдЪेрд╣рд░ा
рдЭुрд░्рд░िрдпों рдХी рдЭोрд▓ी рдмрди рдЧрдпा рд╣ै
рдЙрд╕ी рдЙрдо्рд░ рдоें рдоेрд░े рдкреЬोрд╕ рдХी рдорд╣िрд▓ा
рдХे рдЪेрд╣рд░े рдкрд░
рдоेрд░ी рдк्рд░ेрдоिрдХा рдХे рдЪेрд╣рд░े-рд╕ा
рд▓ोрдЪ рд╣ै।"12 (рдЕрдХाрд▓ рджрд░्рд╢рди : рд╕ंрд╕рдж рд╕े рд╕реЬрдХ рддрдХ)
рдпрд╣ рдЙрд╕рдХे рдХрд╡ि-рдХрд░्рдо рдХी рд╕рдХ्рд░िрдпрддा рд╣ी рд╣ै рдХि рдПрдХ рдирдпे рдпुрдЧ рдХे рд╕ृрдЬрди рдХे рд▓िрдП рд╡рд╣ “рдмूреЭों рдХो рдмीрддे рд╣ुрдП рдХा рджрд░्рдк рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╡िрд░ोрдзी/ рдЪрдореЬे рдХा рдоुрд╣ाрд╡рд░ा рд╕िрдЦा рд░рд╣ा”13 рд╣ै। рджेрд╢ рдХी рдЕрдирдкреЭ рдЬрдирддा рдХो ‘рдк्рд░ौреЭ рд╢िрдХ्рд╖ा’ рдоें рдЙрдирдХी рд╕рд░рд▓рддा рдХा рд▓ाрдн рдЙрдаा рд░рд╣े ‘рд╕ुрд░ाрдЬी рджрд▓ों’ рдХी рдмрджрдиीрдпрдд рдХा рдкрд░्рджाрдлाрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै। рдФрд░ рдЙрди्рд╣ीं рдХे рджेрд╢рдЬ рдмрддрдХрд╣ी рдоुрд╣ाрд╡рд░ेрджाрд░ рд╢ैрд▓ी рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдк्рд░рддिрд░ोрдз рдХा рд╕्рд╡рд░ рднрд░ рджेрдиे рдХो рдЖрддुрд░ рд╣ै :
“рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдоैं рдлिрд░ рдХрд╣рддा рд╣ूँ рдХि рд╣рд░ рд╣ाрде рдоें
рдЧीрд▓ी рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рддрд░рд╣--рд╣ाँ--рд╣ाँ--рдордд рдХрд░ो
рддрдиो
рдЕрдХреЬो
рдЕрдорд░рдмोрд▓ि рдХी рддрд░рд╣ рдордд рдЬिрдУ,
рдЬреЬ рдкрдХреЬो”14 (рдк्рд░ौреЭ рд╢िрдХ्рд╖ा : рд╕ंрд╕рдж рд╕े рд╕реЬрдХ рддрдХ)
рднाрд░рдд рдХी рдк्рд░рдЬाрддांрдд्рд░िрдХ рдФрд░ рджрдл्рддрд░рд╢ाрд╣ी рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдк्рд░рдзाрди рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╡рд╣ рдЬрдирддा рд╕े рд╕ीрдзे-рд╕ीрдзे рд╕ंрд╡ाрдж рдХрд░рдиे рдХो рдорд╣рдд्рд╡ рджेрдиे рдХा рдкрдХ्рд╖рдзрд░ рд╣ै। рдЬिрд╕рдХा рдоूрд▓ाрдзाрд░ рддрд░्рдХ рд╣ै। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдмрдХौрд▓ рдзूрдоिрд▓ рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै ’рдЗрд╕ рд╡рдХ्рдд рд╕рдЪाрдИ рдХो рдЬाрдирдиा/ рд╡िрд░ोрдз рдоें рд╣ोрдиा рд╣ै।’ рдоुрд╣ाрд╡рд░े-рд╕ी рд▓рдЧрдиे рд╡ाрд▓ी рдпрд╣ рдмाрдд рдХोрдИ рдоाрдоूрд▓ी рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддी। рдХ्рдпोंрдХि рд░ाрдЬрдиीрддि рдХे рдРрд╕े рдХ्рд░ूрд░рддрдо рдкрдХ्рд╖ों рдХो рдЬाрдирдХрд░ рдХोрдИ рднी рд╕рд░рд▓ рдЖрджрдоी рдЕрд╕рд╣рдЬ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै। рдлिрд░ рднी рд╡рд╣ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рд▓िрдП рдЖрддुрд░ рд╣ो рдЙрдарддा рд╣ै рд▓ेрдХिрди рджेрдЦрддा рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдХा рдпрд╣ рдЙрддाрд╡рд▓ाрдкрди ’рдЬрдирдордд рдХी рдЪреЭी рд╣ुрдИ рдирджी рдоें рдПрдХ рд╕реЬे рд╣ुрдП рдХाрда рдХी рддрд░рд╣’ рд╕ाрдмिрдд рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। рди рдк्рд░рдЬा рдЙрд╕े рд╕рдордЭ рд░рд╣ी рд╣ै рдФрд░ рди рдк्рд░рдЬाрддंрдд्рд░। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдХे 8 рдЕрдХ्рд╖рд░ рдЬैрд╕ी рд╕्рдеिрддि рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै, рджोрдиों рдУрд░ рд╕े рдбрдорд░ू-рд╕ा рдмрдЬा рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЬрдирддा рдж्рд╡ाрд░ा рд╣рдХाрд▓ рджिрдпे рдЬाрдиे рдХा рдХाрд░рдг рд╣ै :
"рд╕ुрдиो !
рдЖрдЬ рдоैं рддुрдо्рд╣ें рд╡рд╣ рд╕рдд्рдп рдмрддрд▓ाрддा рд╣ूँ
рдЬिрд╕рдХे рдЖрдЧे рд╣рд░ рд╕рдЪ्рдЪाрдИ
рдЫोрдЯी рд╣ै । рдЗрд╕ рджुрдиिрдпा рдоें
рднूрдЦे рдЖрджрдоी рдХा рд╕рдмрд╕े рдмреЬा рддрд░्рдХ
рд░ोрдЯी рд╣ै।"15 (рдкрдЯрдХрдеा : рд╕ंрд╕рдж рд╕े рд╕реЬрдХ рддрдХ)
рд╡рд╣ीं рджूрд╕рд░ी рдУрд░ ’рдордд-рд╡рд░्рд╖ा рдХे рджाрджुрд░ рд╢ोрд░’ рдоें,
"рдоंрдд्рд░ी рдЬрдм рдк्рд░рдЬा рдХे рд╕ाрдордиे рдЖрддा рд╣ै
рддो рдкрд╣рд▓े рд╕े
рдХुрдЫ рдЬ्рдпाрджा рдоुрд╕्рдХрд░ाрддा рд╣ै
рдирдпे-рдирдпे рд╡ाрджे рдХрд░рддा рд╣ै
рдФрд░ рдпрд╣ рд╕рдм рд╕िрд░्рдл рдШाрд╕ рдХे
рд╕ाрдордиे рд╣ोрдиे рдХी рдордЬрдмूрд░ी рд╣ै
рд╡рд░्рдиा рдЙрд╕ рднрд▓ेрдоाрдиुрд╕ рдХो
рдпрд╣ рднी рдкрддा рдирд╣ीं рд╣ै рдХि рд╡िрдзाрдирд╕рднा-рднрд╡рди
рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдиिрдЬी рдмिрд╕्рддрд░ рдХे рдмीрдЪ
рдХिрддрдиे рдЬूрддों рдХी рджूрд░ी рд╣ै।"16 (рдкрдЯрдХрдеा : рд╕ंрд╕рдж рд╕े рд╕реЬрдХ рддрдХ)
рдЗрд╕ी рдХाрд░рдг рдХिंрдХрд░्рддрд╡्рдпрд╡िрдоूреЭ рд╣ो рдЕрд╡рд╕ाрдж рд╕े рдШिрд░рдХрд░ рд╡рд╣ рдХрд╣ рдЙрдарддा рд╣ै,
"рдирд╣ीं-рдЕрдкрдиा рдХोрдИ рд╣рдорджрд░्рдж
рдпрд╣ाँ рдирд╣ीं рд╣ै । рдоैंрдиे рдПрдХ-рдПрдХ рдХो
рдкрд░рдЦ рд▓िрдпा рд╣ै ।
рдоैंрдиे рд╣рд░ेрдХ рдХो рдЖрд╡ाреЫ рджी рд╣ै
рд╣рд░ेрдХ рдХा рджрд░рд╡ाрдЬा рдЦрдЯрдЦрдЯाрдпा рд╣ै
рдордЧрд░ рдмेрдХाрд░...। рдоैंрдиे рдЬिрд╕рдХी рдкूँрдЫ
рдЙрдаाрдИ рд╣ै рдЙрд╕рдХो рдоाрджा
рдкाрдпा рд╣ै।"17 (рдкрдЯрдХрдеा : рд╕ंрд╕рдж рд╕े рд╕реЬрдХ рддрдХ)
рдХ्рдпा рдРрд╕ी рдЕрд╡рд╕्рдеा рди рд░рд╣ी рд╣ोрдЧी? рдЬрдм рдоोрд╣рдо्рдордж рдЗрдм्рд░ाрд╣िрдо реЫौреШ рдХрд╣рддा рд╣ै ‘рдЕрдм рддो рдШрдмрд░ा рдХे рдпे рдХрд╣рддे рд╣ैं рдХि рдорд░ рдЬाрдпेंрдЧे/ рдорд░ рдХे рднी рдЪैрди рди рдкाрдпा рддो рдХिрдзрд░ рдЬाрдпेंрдЧे’ рд▓ेрдХिрди рдРрд╕ी рдкрд░िрд╕्рдеिрдпों рдоें рднी рдкंрдЬाрдмी рдХрд╡ि рдкाрд╢ рдЖрд╣рдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा рдмрд▓्рдХि рджुрдЧुрдиे рдЙрдд्рд╕ाрд╣ рд╕े рд╡рд╣ рдЬोрд╢ рднрд░рдиे рдХा рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рд╕े рдЙрд╕рдХी рдХрд╡िрддा рдЙрдЪ्рдЪрддрд░ рднाрд╡ рдХे ‘рдк्рд▓ॉрдЯ’ рдоें рд╕्рдеाрди рдкा рд╕рдХी рд╣ै,
"рд╣рдо рд▓реЬेंрдЧे рд╕ाрдеी, рдЙрджाрд╕ рдоौрд╕рдо рдХे рд▓िрдП
рд╣рдо рд▓реЬेंрдЧे рд╕ाрдеी, рдЧुрд▓ाрдо рдЗрдЪ्рдЫाрдУं рдХे рд▓िрдП
рд╣рдо рдЪुрдиेंрдЧे рд╕ाрдеी, рдЬिंрджрдЧी рдХे рдЯुрдХреЬे
**** рд╣рдо рд▓реЬेंрдЧे
рдХि рд▓реЬрдиे рдХे рдмрдЧैрд░ рдХुрдЫ рднी рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा"18 (рд╣рдо рд▓реЬेंрдЧे рд╕ाрдеी/ рд╕ंрдкूрд░्рдг рдХрд╡िрддाрдПं : рдкाрд╢)
рд▓ेрдХिрди рдХрд╡िрддा рдоें ‘рдк्рд░ेрдо рдХी рдХрдоी’ рдХे рдХाрд░рдг рдзूрдоिрд▓ рдЬैрд╕े ‘рдкрд░िрдЪिрдд рдЪेрд╣рд░े рдХो рддрдд्рд╕рдо рд╢рдм्рдж рдХी рддрд░рд╣ рдЕрдкрд░िрдЪिрдд рдХрд░ рджेрдиा’ рдоूрд▓्рдпाँрдХрди рдХा рдХैрд╕ा рдкैрдоाрдиा рд╣ै? рдЬрдмрдХि рджोрдиों рд╣ी ’рд╢्рд░ी рдХाрдХुрд▓рдо’, ‘рд▓ोрд╣ा’, ‘рдЕрд▓ंрдХाрд░ों рдХे рдУрд╡рд░рдХोрдЯ рдкрд╣рдиे рд▓ोрдЧ’, рдФрд░‘рд╕ंрд╕्рдХृрддि’ рдЖрджि рдкрд░ рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рдХрд▓рдо рдЪрд▓ा рд░рд╣े рд╣ोрддे рд╣ैं। рдФрд░ рдзूрдоिрд▓ рдХे рд╕ाрдордиे рддो ‘рдк्рдпाрд░ рдХो рдкрд╣рд▓े рдкेрдЯ рдХी рдЖрдЧ рд╕े рд╣ोрдХрд░ рдЧुрдЬрд░рдиा рдкреЬрддा рдеा’ рдЬрд╣ाँ рдЕрднाрд╡ рдХे рдХाрд░рдг, "рдкрд╣рд▓े рдЙрд╕े рдеाрд▓ी рдЦाрддी рд╣ै/ рдлिрд░ рд╡рд╣ рд░ोрдЯी рдЦाрддा рд╣ै"19 рдФрд░ рдкुрди: рд░ोрдЯी рдХी рдЬुрдЧрдд рдоें рдПрдХ рдкुрд░ाрдиे рд╕ाрдЗрдХिрд▓ рдоें рджрдл्рддрд░ рдЬाрддा рд╣ै рд▓ेрдХिрди,
"рд╕рд╣рд╕ा рдЪौрд░рд╕्рддे рдкрд░ рдЬрд▓ी рд▓ाрд▓ рдмрдд्рддी рдЬрдм
рдПрдХ рджрд░्рдж рд╣ौрд▓े рд╕े рд╣िрд░рджै рдХो рд╣ूрд▓ рдЧрдпा
‘рдРрд╕ी рдХ्рдпा рд╣реЬрдмреЬी рдХि рдЬрд▓्рджी рдоें рдкрдд्рдиी рдХो
рдЪूрдордиा--
рджेрдЦो, рдлिрд░ рднूрд▓ рдЧрдпा।’"20 (рдХिрд╕्рд╕ा рдЬрдирддंрдд्рд░ : рдХрд▓ рд╕ुрдирдиा рдоुрдЭे)
рдбॉ. рдкрд░рдоाрдиंрдж рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡ рдХी рдЖрд▓ोрдЪрдиा ‘рд╢ुрдж्рдз рдХрд╡िрддा рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें’ рдзूрдоिрд▓ рдХा рдЙрдЪिрдд рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХрд░рддे рд╣ैं, "рдЕрдзिрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдХ्рд░ूрд░ рдФрд░ рдЕрдоाрдирд╡ीрдп рд╣ोрддी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рд╡िрд░ूрдж्рдз рдХрд╡िрддा рдХो рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдиैрддिрдХ рд╣рд╕्рддрдХ्рд╖ेрдк рдХा рдоाрдз्рдпрдо рдмрдиाрддे рд╣ुрдП рдзूрдоिрд▓ рдиे рдЕрдкрдиा рдПрдХ рдЦाрд╕ рдоुрд╣ाрд╡рд░ा рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпा рдЬिрд╕рдХा рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдорд╣рдд्рд╡ рд╣ै। рдзूрдоिрд▓ рдХे рдмाрд░े рдоें рдпрд╣ рдХрд╣рдиा рдЕрддिрд░ंрдЬрдиा рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬाрдПрдЧा рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рд╕рдордп рдХो рд╢рдм्рдж рджिрдпे। рдкрд╣рд▓े рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдоुрд╣ाрд╡рд░े рдоें, рднाрд╖ा рдпा рдХाрд╡्рдпрднाрд╖ा рдоें рдЗрддрдиा рдмреЬा рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд▓ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рд╕ाрд╣рд╕ рдирд╣ीं, рдирдпा рдХाрд╡्рдпाрдд्рдордХ рд╡िрд╡ेрдХ рднी рдЕрдкेрдХ्рд╖िрдд рд╣ै। рдзूрдоिрд▓ рдЗрд╕ рдХाрд╡्рдпाрдд्рдордХ рд╡िрд╡ेрдХ рдХा рдиिрд╢्рдЪिрдд рдк्рд░рдоाрдг рджेрддे рд╣ैं।"21 рдпрд╣ рдЙрд╕рдХे рдЧрд╣рди рд╕рдоाрдЬ-рджрд░्рд╢рди рдХा рд╣ी рдк्рд░рддिрдлрд▓рди рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рд╡рд╣ рд╕ंрд╕рдж рдоें рднी рд░ोрдЯी рд╕े рдЦेрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рддीрд╕рд░े рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдк्рд░рд╢्рдиांрдХिрдд рдХрд░рдиे рд╕े рдирд╣ीं рдЪूрдХрддा। рдзूрдоिрд▓ рдХी рднाрд╖ा рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рд╡िрдж्рдпाрдиिрд╡ाрд╕ рдоिрд╢्рд░ рдХी рдЙрдХ्рддि рд╕рдЯीрдХ рд▓рдЧрддी рд╣ै, "рдзूрдоिрд▓ рдХी рднाрд╖ा рд▓реЬाрдИ рдХी рднाрд╖ा рд╣ै рдЬрд░ूрд░, рдкрд░ рдЗрд╕ рд▓реЬाрдИ рдоें рдЕрдХेрд▓ेрдкрди рдХी рдПрдХ рд╡िрдеा рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдзूрдоिрд▓ рдирдХрд▓ी рд▓реЬाрдИрдпों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╣ैं, рд╡े рд╣рд░ рдирдХрд▓ीрдкрди рдХे реЩिрд▓ाрдл рд╣ैं-
‘рдЪुрдЯрдХुрд▓ों рд╕ी рдШूрдорддी рд▓реЬрдХिрдпों рдХे рд╕्рддрди
рдирдХрд▓ी рд╣ैं, рдирдХрд▓ी рд╣ैं рдпुрд╡рдХों рдХे рджाँрдд ।’"22
рдФрд░ рд╡ीрд░рддा рдХी рдк्рд░рд╢ंрд╕ा рдХрд░рдиे рд╕े рдирд╣ीं рдХрддрд░ाрддे :
"рдФрд░ рдУ рдк्рдпाрд░ी рд▓реЬрдХी!
рдХрд▓ рддू рдЬрд╣ाँ рдЖрддिрд╢ рдХे рдЕрдиाрд░ рдХी рддрд░рд╣ рдлूрдЯрдХрд░
рдмिрдЦрд░ рдЧрдИ рд╣ै рдаीрдХ рд╡рд╣ीं рд╕े рд╣рдо
рдЖрдЬाрджी рдХी рд╡рд░्рд╖рдЧाँрда рдХा рдЬрд╢्рди рд╢ुрд░ू рдХрд░рддे рд╣ैं।"23 (рдЖрддिрд╢ рдХे рдЕрдиाрд░ рд╕े рд╡рд╣ рд▓реЬрдХी : рдзूрдоिрд▓)
‘рдорд░рдгोрдд्рддрд░ рдзूрдоिрд▓ : рдПрдХ рдХрдеा-рдпाрдд्рд░ा’ рдоें рд░ाрдЬрд╢ेрдЦрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд▓िрдЦी рдЧрдИ рдк्рд░рд╕ंрдЧ рд╣ै- рдЬрдм рдХрд▓рдХрдд्рддा рдХी рдПрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпिрдХ рдлрд░्рдо ‘рдоेрд╕рд░्рд╕ рддрд▓рд╡ाрд░ рдм्рд░рджрд░्рд╕ рдк्рд░ाрдЗрд╡ेрдЯ рд▓िрдоिрдЯेрдб’ рдоें, рдзूрдоिрд▓ ‘рдкाрд╕िंрдЧ рдЖрдлिрд╕рд░’ рдХे рд░ूрдк рдоें рдХाрд░्рдпрд░рдд рдеे। "рдЕрдкрдиी рдЗрд╕ рдиौрдХрд░ी рдХे рджौрд░ाрди-рдЬрдм рд╡рд╣ рдмीрдоाрд░ рд╣ोрдХрд░, рдЪाрд░рдкाрдИ рдкрд░ рдкреЬा рдеा। рдХрдо्рдкрдиी рдХे рдоाрд▓िрдХ рдоि. рддрд▓рд╡ाрд░ рдиे, рдЙрд╕े рдЯ्рд░ंрдХाрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рддрдд्рдХाрд▓ рдоोрддीрд╣ाрд░ी рд╕े рдЧोрд╣ाрдЯी рдЬाрдиे рдХा рдЖрджेрд╢ рджिрдпा। рдзूрдоिрд▓ рдиे рдоि. рддрд▓рд╡ाрд░ рдХो рдмрддाрдпा рдХि "рдоैं рдЕрд╕्рд╡рд╕्рде рд╣ूँ।"
рдЗрд╕ рдкрд░ рдХ्рд░ुрдж्рдз рд╣ोрдХрд░ рдоि. рддрд▓рд╡ाрд░ рдиे рдХрд╣ा- "I am paying for my work, not for your
health."
рдк्рд░рдд्рдпुрдд्рддрд░ рдоें рдзूрдоिрд▓ рдиे рд╣рдеौреЬे рдХी рддрд░рд╣ рдЪोрдЯ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा- "But I am working for my health, not for your work."
![]() |
рдЕрдЦिрд▓ेрд╢ рдЧुрдк्рддा,
рд╣िंрджी-рд╡िрднाрдЧ,
рдбॉ.рд╣рд░ीрд╕िंрд╣ рдЧौрд░ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕ाрдЧрд░,
рдо.рдк्рд░.-470003, рдоो.8085913848 ,
рдИ-рдоेрд▓ : akhilesh.src@gmail.com
|
"рд╕рдкрдиों рдХी рдЖँрддें рд╕рдм
рдЪीрд░ी рдЧрдИं, рдлाреЬी рдЧрдИं,
рдмाрдХी рд╕рдм рдЦोрд▓ рд╣ै
реЫिंрджрдЧी рдоें рдЭोрд▓ рд╣ै"25 (рдЪांрдж рдХा рдоुрд╣ рдЯेреЭा рд╣ै : рдоुрдХ्рддिрдмोрдз)
рдзूрдоिрд▓ рдоें рдпрд╣ рдЕрдкрдиे рдк्рд░рдЦрд░рддрдо рд░ूрдк рдоें рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдИ рдФрд░ рдЕрдм рд╡рд╣ рдЖрдЬाрджी рдХे рдк्рд░рддीрдХ рдкрд░ рднी рдк्рд░рд╢्рди рдХрд░рдиे рд▓рдЧी। рдЕрдиुрднрд╡ рдХी рдРрд╕ी рдмाрд░िрд╢ рдоें рднींрдЧрдХрд░ рд╡рд╣ рдХрд╡िрддा рдХो рдЬंрдЧрд▓ рд╕े рдвोрддे рд╣ुрдП рдЬрдирддा рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪा рджेрддा рд╣ै। рдЕрдд: рдХрд╡िрддा рдРрд╕ी рдЬрдирдк्рд░рддिрдмрдж्рдзрддा рд╕े рдиिрдЦрд░ рдЙрдаी,
"рд╕рд╣рдиा рд╣ी рдЬीрд╡рди рд╣ै рдЬीрд╡рди рдХा рдЬीрд╡рди рд╕े рдж्рд╡рди्рдж рд╣ै
рдоेрд░ी рд╣рд░िрдпाрд▓ी рдоें рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рдХрд░ुрдгा рдХा рдЫрди्рдж рд╣ै"26 (рдмाрд░िрд╕ рдоें рднींрдЧ рдХрд░ : рдХрд▓ рд╕ुрдирдиा рдоुрдЭे)
рд╕ंрджрд░्рдн рдЧ्рд░ंрде рд╕ूрдЪी :
1. рд╕ंрд╕рдж рд╕े рд╕реЬрдХ рддрдХ/ рдзूрдоिрд▓/ рд░ाрдЬрдХрдорд▓ рдк्рд░рдХाрд╢рди рдк्рд░ा. рд▓ि., рджिрд▓्рд▓ी/ рдк्рд░рдердо рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг :
1972/ рдкृ. 9
2. рд╡рд╣ी/ рдкृ. 10
3. рд╕ंрдкूрд░्рдг рдХрд╡िрддाрдПँ : рдкाрд╢/ рд╕ंрдкाрджрдХ рддрдеा рдЕрдиु. : рдЪрдордирд▓ाрд▓/ рдЖрдзाрд░ рдк्рд░рдХाрд╢рди рдкंрдЪрдХूрд▓ा/
рдк्рд░рдердо рдкेрдкрд░рдмैрдХ्рд╕ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг : 2011/ рдкृ. 59
4. рд╡рд╣ी/ рдкृ. 60
5. рд╡рд╣ी/ рдкृ. 40
6. рдХрд▓ рд╕ुрдирдиा рдоुрдЭे : рдзूрдоिрд▓/ рд╕ंрдкाрджрди : рд░ाрдЬрд╢ेрдЦрд░/ рдпुрдЧрдмोрдз рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी/ рдк्рд░рдердо
рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг : 1977/ рдкृ. 80
7. рд╡рд╣ी/ рдкृ. 12
8. рдХрд╡िрдпों рдХी рдкृрде्рд╡ी/ рдЕрд░рд╡िрди्рдж рдд्рд░िрдкाрдаी/ рдЖрдзाрд░ рдк्рд░рдХाрд╢рди, рдкंрдЪрдХूрд▓ा/ рдк्рд░рдердо рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг :
2004/ рдкृ. 55-56
9. рд╡рд╣ी/ рдкृ. 56
10. рдХрд▓ рд╕ुрдирдиा рдоुрдЭे : рдзूрдоिрд▓/ рд╕ंрдкाрджрди : рд░ाрдЬрд╢ेрдЦрд░/ рдпुрдЧрдмोрдз рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी/ рдк्рд░рдердо
рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг : 1977/ рдкृ. 22
11. рд╕ंрд╕рдж рд╕े рд╕реЬрдХ рддрдХ/ рдзूрдоिрд▓/ рд░ाрдЬрдХрдорд▓ рдк्рд░рдХाрд╢рди рдк्рд░ा. рд▓ि., рджिрд▓्рд▓ी/ рдк्рд░рдердо рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг :
1972/ рдкृ. 19
12. рд╡рд╣ी/ рдкृ. 20
13. рд╡рд╣ी/ рдкृ. 27
14. рд╡рд╣ी/ рдкृ. 53
15. рд╡рд╣ी/ рдкृ. 124-25
16. рд╡рд╣ी/ рдкृ. 137
17. рд╡рд╣ी/ рдкृ. 138
18. рд╕ंрдкूрд░्рдг рдХрд╡िрддाрдПँ : рдкाрд╢/ рд╕ंрдкाрджрдХ рддрдеा рдЕрдиु. : рдЪрдордирд▓ाрд▓/ рдЖрдзाрд░ рдк्рд░рдХाрд╢рди рдкंрдЪрдХूрд▓ा/
рдк्рд░рдердо рдкेрдкрд░рдмैрдХ्рд╕ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг : 2011/ рдкृ. 90-91
19. рдХрд▓ рд╕ुрдирдиा рдоुрдЭे : рдзूрдоिрд▓/ рд╕ंрдкाрджрди : рд░ाрдЬрд╢ेрдЦрд░/ рдпुрдЧрдмोрдз рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी/ рдк्рд░рдердо
рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг : 1977/ рдкृ. 17
20. рд╡рд╣ी/ рдкृ. 18
21. рд╕рдордХाрд▓ीрди рдХрд╡िрддा рдХा рдпрдеाрд░्рде/ рдбॉ. рдкрд░рдоाрдиंрдж рд╢्рд░ीрд╡ाрд╕्рддрд╡/ рд╣рд░िрдпाрдгा рд╕ाрд╣िрдд्рдп
рдЕрдХाрджрдоी рдЪрдг्рдбीрдЧреЭ/ рдк्рд░рдердо рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг : 1988/ рдкृ.122
22. рдХрд▓ рд╕ुрдирдиा рдоुрдЭे : рдзूрдоिрд▓/ рд╕ंрдкाрджрди : рд░ाрдЬрд╢ेрдЦрд░/ рдпुрдЧрдмोрдз рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी/ рдк्рд░рдердо
рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг : 1977/ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा (рдШ)
23. рд╡рд╣ी/ рдкृ. 24
24. рд╡рд╣ी/ рдкृ. 14
25. рдЧрдЬाрдирди рдоा. рдоुрдХ्рддिрдмोрдз : рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдХрд╡िрддाрдПँ/ рд╕ं. : рдЕрд╢ोрдХ рд╡ाрдЬрдкेрдпी/ рд░ाрдЬрдХрдорд▓
рдкेрдкрд░рдмैрдХ्рд╕ рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी/ рдЪौрдеा рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг : 1991/ рдкृ. 105
26. рдХрд▓ рд╕ुрдирдиा рдоुрдЭे : рдзूрдоिрд▓/ рд╕ंрдкाрджрди : рд░ाрдЬрд╢ेрдЦрд░/ рдпुрдЧрдмोрдз рдк्рд░рдХाрд╢рди рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी/ рдк्рд░рдердо
рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг : 1977/ рдкृ. 43
Subscribe to:
Posts (Atom)


